sahte para mevzusu

inci sözlük'te bir zeka sorusuyla karşılaşmıştım geçenlerde: 
http://inci.sozlukspot.com/w/inci-sözlükün-en-zeki-yazarı-bu-soruyu-cözer/
sorunun cevabından çok paranın üzerimizdeki etkisiyle alakalıyım. soruyu paylaştığım bir arkadaşıma yazdığım emaili buraya da almak istedim. aşağıda kendimce bulduğum çözüm de var ama doğru cevap mıdır orasını bilmiyorum. kendin çözmek istiyorsan sorudan sonrasını okumak istemeyebilirsin. biliyorsan ya da  doğru olduğunu düşündüğün başka bir çözüm varsa da öğrenmek isterim :)

soru:
bir ayakkabıcıya bir dolandırıcı gelir. 25 tl olan ayakkabıları alır. dolandırıcı sahte 50 tl verir. ayakkabıcıda bozuk olmadığı için yandaki dükkanda bozdurur. adam ayakkabıları alır gider. beş dakika sonra yan dükkandaki adam bu para sahte, der. ayakkabıcı da kontrol eder ve der ki evet sahte. ayakkabıcı adama  parasını iade eder (gerçek para verir). ayakkabıcının zarararı kaç tl??

cevap:
özet: 25 + ayakkabı.

açıklayalım. en başta ayakkabıcının kasasında 200tl var diyelim. burdan sonrasını da kasa işlemi gibi yürütelim:

200-- kasada.

+0tl-- müşteri sahte 50tl verdi.
200tl-- bakiye.

+50tl-- yan dükkandan sahte parayla değiş-tokuş edilen bozuk para geldi.
250tl-- bakiye.

-25tl-- müşteriye para üstü verildi.
225tl-- bakiye.

-50tl-- yan dükkana parası iade edildi.
175tl-- bakiye.

sonuç? işlem öncesi 200tl bulunan kasada kalan para: 175tl. yani zarar 25. +ayakkabı çünkü zarar edilen ayakkabının satıcı tarafından belirlenen farazi değeri değil kendisi. ayakkabı zararına satılmadı, çalındı (bkz: ayakta sikilmek).

asıl önemli soru şu: millet neden 100tl, 75tl, 50tl sonucunu bulup duruyor?

çünkü: sahte para ile yapılan her ticari işlem bileşik kaplar prensibi misali "alan için zarar, veren için de kar" anlamına geliyor. yani sahte para her el değiştirdiğinde zarar, sahte parayı alana giriyor, verense sanki gerçek para ile işlem yapmış gibi tekrar düze çıkıyor. abartı miktar zarar bulanların düştüğü tuzak, sahte paranın bozdurulma işlemindeki zararı da ayakkabıcıya yüklemelerinden kaynaklanıyor. halbuki ayakkabıcı yan dükkandan gerçek para alarak sanki gerçek para ile işlem yapmış gibi düze çıkmıştı. sahte paradan dolayı bu sefer de yan dükkan 50tl zarar etmişti. yani sahte parayla yapılan her işlemde zarar artmaz, değiş-tokuş edilir.

eğer sahte para hala ayakkabıcıda ise bu parayla yapacağı her işlemde düze çıkacak, ama sahte para farkedilip kendisine iade edildiğinde tekrar eski zarar durumuna dönecek (bankalar zannedersem bu yüzden sahte para tespit ettiklerinde delgeç ile delip küfreder gibi geri veriyorlar). tabi sahte parayla değiş-tokuş edilen gerçek paralar harcanmadıysa. yok eğer aldığı gerçek paraları harcarsa (tıpkı yan dükkandan aldığı parayla müşteriye bozuk para iade etmesi gibi) yine harcadığı kadar daha zarar yapmış olacak. çünkü hem gerçek para harcamış, hem de sahte parayı iade etmek için gelen kişiye yine gerçek para vermiş olacak. o yüzden sahte parayı birine kakaladıktan sonra bir daha ortada görünmemek lazım.

buradan aslında şu sonuca varıyoruz: paranın asıl değeri sahte de olsa gerçek de olsa farazidir. eğer alıcı da satıcı da sahte parayı gerçek değerinde kabul ediyorsa (sanıyorsa) alışverişte herhangi bir zarar eden olmaz (paranın kontrolünü ve değerini elinde tutan devlet haricinde). gayet rahat bir şekilde herkes tarafından kullanılabilir. ta ki para son kişide kalana kadar. çünkü o son kişi için para herhangi bir şeyle potansiyel değiş-tokuş kabiliyetini yitirdiğinden ve haliyle hiçbir işe yarayamayacağından artık sadece göt silmeye yarar. sahte para alıcısı bulunduğu her vakit potansiyel değer görür. ve aslında gerçek paranın işlevi de bundan ibarettir sadece: alıcısı yoksa gerçek paranın da değeri yoktur. para gerçek bile olsa biri "senin paranın istemem" derse göt gibi kalırsın ortada. şu yalan dünyada aslında götünden başka verecek değerli hiçbir şeyinin olmadığını anlarsın. atını siken kızılderili bir dedenin dediği gibi son balık öldüğünde beyaz adam paranın kendi götünden uydurduğu bir şey olduğunu anlayacak.

alakalı olarak:
http://obisp.blogspot.com/2009/10/para-hayatmzdan-cksayd-bir-anda-ne.html
http://obisp.blogspot.com/2008/08/kitlesel-mallama-borsa.html